Kościół farny pw. św. Jana Chrzciciela w Radomiu z kaplicą grzebalną Kochanowskich

Posted on

Wzniesiony z fundacji króla Kazimierza Wielkiego w latach 1360–1370, podobnie jak pobliski zamek królewsko-starościński. Zbudowany z cegły jako jednonawowy, z niższym i węższym prezbiterium zamkniętym od wschodu trójbocznie. Pierwotnie wybudowany w stylu gotyckim, który najpełniej zachował się w prezbiterium. W okresie XV–XVII w. do kościoła dobudowywano kaplice. W XV w. dobudowano także wysoką wieżę, która pełniła funkcję strażnicy miejskiej. W początku XX w. kościół został gruntownie przebudowany w stylu neogotyckim według projektu architekta Józefa Dziekońskiego.

Radom i radomska fara to miejsca, które na przestrzeni lat na wiele sposobów związane były z rodem Kochanowskich herbu Korwin. Przedstawiciele rodziny Kochanowskich piastowali różne funkcje publiczne w powiecie radomskim, uczestniczyli też w wielu uroczystościach publicznych i prywatnych, które często odbywały się w radomskiej farze. Jednak w sposób szczególny w historię kościoła wpisał się Jan Kochanowski z Baryczy, chorąży kozienicki, który w latach 1630–1635 ufundował przy radomskiej farze późnorenesansową kaplicę. Jest to zachowana do dziś kaplica pw. św. Marii Magdaleny, zwana także kaplicą Kochanowskich. Dobudowana do kościoła od strony ulicy Grodzkiej wyróżnia się otynkowanymi ścianami na tle ceglanych ścian pozostałej części świątyni. Zbudowana jest na planie kwadratu i reprezentuje renesansowy typ kaplic grobowych uświetniających ród fundatora. Jan Kochanowski z Baryczy (ur. 1571) był drugim synem Andrzeja – protoplasty linii Kochanowskich z Baryczy, najmłodszego syna Piotra i Anny Białaczowskiej i brata Jana Kochanowskiego oraz Zofii z Sobieszyna Sobieskiej herbu Janina, córki sędziego stężyckiego Jana Sobieskiego. Żoną Jan była Elżbieta Kamieńska herbu Przerowa. Jan z Baryczy związany był z Zygmuntem III Wazą, miał tytuł dworzanina, od 1596 r. łożniczego królewskiego, od 1609 r. łowczego koronnego, z którego w początkach roku 1627 awansował na chorążego koronnego i pozostał nim do śmierci w 1633 r. Wewnątrz kopuły wieńczącej kaplicę zachowały się inicjały fundatora, jego herb Korwin, herb matki – Janina, babki – Odrowąż oraz trudny do powiązania z rodziną Kochanowskich herb Półkozic. Nie jest pewne, czy fundator – Jan Kochanowski z Baryczy – spoczął w kaplicy po śmierci, zapisał jednak radomskiej farze 3000 zł na Policznie, chcąc, aby co piątek odprawiano mszę za niego, jego żonę i rodziców obydwojga. Natomiast metryki parafialne radomskiej fary świadczą, że do końca XVIII w. chowano w kaplicy pw. św. Marii Magdaleny przedstawicieli różnych rodzin szlacheckich, w tym rodu Kochanowskich.

Wewnątrz kaplicy warto zwrócić uwagę na kopułę zwieńczoną ośmioboczną latarnią i ozdobioną dekoracją stiukową z medalionami wypełnionymi rozetami i tarczami herbowymi, które połączono ozdobnymi listwami. Sztukaterie te określane są w literaturze przedmiotu jako typ kalisko-lubelski, reprezentowany m.in. przez muratora Jana Wolfa z Zamościa. W kaplicy Kochanowskim znajduje się późnorenesansowy dwukondygnacyjny ołtarz z początku XVII w., który do 1838 r. był ołtarzem głównym radomskiej fary. Renesansowy styl ołtarza widoczny jest dekoracjach, gdyż rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego znajdująca się w centralnej części ołtarza pochodzi z XIX w. Pierwotnie był tam umieszczony obraz ze sceną ukrzyżowania pochodzący, podobnie jak sam ołtarz, z początków XVII w.

W tekście wykorzystano informacje zgromadzone przez Marię i Ryszarda Brykowskich oraz Tomasza Golę w książce Kościół św. Jana Chrzciciela w Radomiu: architektura, ludzie, wydarzenia, Radom bdw, a także Dariusza Kupisza i Mariusza Kozdracha w monografii rodu Kochanowskich Kochanowscy w XV–XVIII wieku: główne linie rodziny, Radom 2014, wydanej w ramach projektu Szlak rodu Kochanowskich.